İki Telli Cura

Nisan 17, 2012 1 Comment »
İki Telli Cura

İKİ TELLİ CURA

Teke Yöresi’nde iki telli olarak adlandırılan cura, bir Türkmen Yörük halk çalgısıdır. Altta ve üstte iki teli bulunan bu sazın toplam dört telinin oluşu ve orta telinin olmayışı, çalınacak yöresel ezgilerin özelliklerine göre üçüncü telinin yerinin  ve akordunun değiştirilerek çalınması bu sazı yöredeki diğer curalardan farklı kılmaktadır. Daha çok Burdur’un Çavdır ilçesine bağlı Kozağaç Köyü’nde çalındığı için Kozağaç Curası olarak da bilinir.

İki Telli Cura’nın Yapısal Özellikleri

Teke Bölgesi’nde tekne boyu 21 ile 25 cm, tekne ağız genişliği 8 ile 12.5 cm arasında olan sazlar cura, tekne boyu 25cm’nin üzerinde, tekne ve ağız genişliği 12.5 ile 16 cm olan sazlar ise Üç Telli Bağlama olarak adlandırılırlar. İki telli cura, üç telli curadan yapısal ve çalımsal özellikler bakımından farklılıklar gösterir. Dut ve kızılardıçtan, genellikle sap ve tekne bütün olarak oyulur, armudi, oval ve balta şekillerinde olmak üzere üç tipte yapılır. Teke bölgesinde iki ve iç telli bağlamalarda göğüs ve sap bombe verilerek yapılır ve bu sayede el ile çalımda kolaylık sağlanmış olur. Bu sazların boyutlarının küçük oluşu Yörük toplulukları sürekli hareket halinde olmalarından dolayı taşıması kolay olan bu ebatlardaki sazları yapmış ve çalmışlardır.

İkitelli Cura’nın Çalımsal Özellikleri

İki telli curayı, üç telli curadan ayıran iki önemli özellik vardır. Bunlardan ilki tellerinin iki sıra altta, iki sıra üstte olmak üzere dört telli oluşu ve orta telinin olmayışıdır. Bu tel dizimindeki akort şekli birinci, ikinci ve üçüncü tel aynı sese, dördüncü tel ise diğer üç telin sesinden tam dörtlü aralık pes olacak şekilde akortlanır. İkitelli çalıcılarının nota bilmeyenleri akort sistemlerini anlatırken üç tel aynı ses, dördüncü tel biraz kalındır diye, nota bilenler ise alt iki tele la, üst iki tel la re sesleriyle adlandırılırlar. Akort için herhangi bir ses kullanmazlar, kulaklarına yerleşmiş olan tınıya göre akortlarını yaparlar. Kullandıkları tellerin kalınlığı genellikle 0,16 ile 0,18 mm’dir. İkinci önemli özellik ise, tel dizimindeki, çalımda kullanılan tekniğe ve çalınan ezgilere göre yapılan değişikliktir. Gurbet havası ve Avşar Beyleri ezgileri çalabilmek için yapılır. On dört perdelidir ve perdeleri misine veya özel bir sarım tekniği ile bakır metal telle bağlanır, bu perde bağlama tekniği yöredeki diğer curalarda da görülür.

İki Telli Cura Yapılışı

İkitelli cura yapılacak ağaç seçilir. Özünün bulunduğu yerden ikiye ayrılmalı üzeri düzeltilmelidir. Saz teknesi yapılacak yer kararlaştırıldıktan sonra bir baştan 3 cm lik yer ayrılır ve kesitine çizilir. Ortadan bu çizgiye dik ağac boyunca çizilir. Cura kalıbı getirilerek ağacın uzununa olan çizginin bir tarafına paralel olacak şekilde baştaki çizgiyi geriye taşmayacak şekilde yatırılır. Dış kısmı çizilir. Curanın teknesinin yarısı çizilmiş olur. Kalıp öbür tarafa da yatırılarak aynı şekilde diğer yarısı da çizilir. Cura teknesinin üstten görünüşü çizilmiş olur. Çizilen yer ağız genişliği ve derinliği eşit olacak şekilde otantik şekline uyularak olarak oyulur. İç oyulması bitirildikten sonra oyulan yerin dış kalınlığı 0,5 cm kalacak şekilde kesilir, uygun araçlar yardımıyla kesilir ve düzeltilir. Sapı sonradan takılacaksa, takılacak olan ağaç hazırlanarak geçmeler yapılarak yerine takılır. Üzeri düzeltilir, zımparalanır. Kapak takılır. Verniklenir. Ayar burgularının yerleri delinir, burgular hazırlanır, yerine takılır. Tel takılacak yer ve eşikler hazırlanır, takılır, telleri takılır. İkitelli cura çalmak için hazırdır.

Kozağaçlı Mahalli Sanatçı Kerim Erdem İki Telli Dinle

Ses Klibi: Bu ses klibini oynatabilmek için Adobe Flash Player (Version 9 veya üzeri) gereklidir. Güncel versionu indirmek için buraya tıkla Ayrıca tarayıcında JavaScript açık olmalıdır.

İki Telli Cura Dinle

1.978 views

Bunlar? Da Okuyun

Bir Yorum

  1. kulturelbellek 28 Haziran 2012 at 14:32 - Reply

    Gerçekten çok başarılı bir çalışma olmuş. Tebrik ederim. Başarılar dilerim.

Ne Düşünüyorsunuz?